1. Nieuw (zelf)bewustzijn
Journalisten zouden zich meer moeten verdiepen in de tactieken en strategieën van de pr- en voorlichtingswereld. Journalistiek wordt, gedwongen door de snelheid, vaak routineus bedreven. In dat proces zijn ‘spelregels’ ontstaan voor de omgang met voorlichters. Als journalisten er al bij stilstaan, blijven die omgangsvormen vaak onbesproken of ze worden als ‘part of the game’ [...]
2. Redactionele instrumenten
A. Neem opgelegde beperkingen niet voetstoots aan, stel ze ter discussie Met regelmaat stuiten journalisten op eenzijdig opgelegde richtlijnen of beperkingen die doorgaans onderdeel zijn van een communicatiestrategie: de pers moet achter een dranghek blijven staan, de CEO moet geïnterviewd worden met het bedrijfslogo op de achtergrond, er wordt een embargo opgelegd, de minister wil [...]
3. Kiezen
Media die zelfstandige keuzes maken, nemen de agendasetting van hun medium in eigen hand, in plaats van hun agenda te laten bepalen door de communicatiebranche. Keuzes maken verhoogt niet alleen de onafhankelijkheid en kwaliteit, maar biedt een medium bovendien de gelegenheid zich te onderscheiden.
4. Strategisch denken
Het maken van scherpere journalistieke afwegingen zou niet alleen kunnen leiden tot kwalitatief betere verslaggeving, maar ook tot een herdefiniëring van het eigen journalistieke programma: wat vindt het medium nu echt belangrijk, waar zit de doelgroep, welke kwesties zijn cruciaal voor die doelgroep? Die meer strategische, programmatische houding kan ervoor zorgen dat de journalistiek zich, [...]
5. Samenwerken met andere media
De journalistiek bestaat uit onderling concurrerende media. Als de ene redactie besluit geen primeurs meer aan te nemen, zal de ander dankbaar het gat opvullen. Het gevolg is dat media, journalisten, onderling makkelijk tegen elkaar uit te spelen zijn. Er zijn echter goede redenen om af en toe over deze drempels heen te stappen, en [...]
6. Specialiseren
Gespecialiseerde journalisten staan kritischer tegenover hun bronnen. Ze prikken sneller door halve waarheden heen, ze verdienen meer respect in het veld omdat ze goed geïnformeerd zijn en ze hebben betere contacten buiten de voorlichting om. De aanwezigheid van specialisten, met een meer dan basale kennis van cijfers, onderzoek en statistiek, is ook van cruciale betekenis [...]
7. Betere scholing
In de journalistieke opleidingen moet expliciet en uitvoerig worden ingegaan op de werkwijze van pr en voorlichting. Aankomende journalisten moeten inzicht krijgen in hoe ze het spel het beste kunnen spelen, niet alleen met voorlichters, maar ook met politieke assistenten en iedereen die nieuwswaardig is en door meerdere media belaagd wordt. Meer ervaren journalisten hebben [...]
8. Gebruik ook alternatieve bronnen
Journalisten leunen doorgaans sterk op officiële bronnen. De vereiste neutraliteit en objectiviteit wordt ogenschijnlijk gegarandeerd door gebruik te maken en te refereren aan ‘autoriteiten’: politici, directeuren van instellingen, ceo’s, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, deskundigen en wetenschappers. De vraag is echter of dit ook altijd de meest deskundige en onafhankelijke bronnen zijn. Journalisten zouden meer buiten [...]
9. Gebruik social media
Social media bieden inmiddels tal van mogelijkheden om snel via nieuwe wegen informatie te vergaren. Het publiek kan op allerlei manieren een rol spelen in de nieuwsproductie. Allereerst bij het aandragen van onderwerpen, maar ook bij het aanleveren van materiaal, zoals nu al vaak gebeurt met beeldmateriaal.
10. Beperk redactionele bezuinigingen
De voortschrijdende commercialisering van journalistieke media, waarbij rendement meer en meer richtinggevend is voor de bedrijfsvoering, vormt ontegenzeggelijk onderdeel van het probleem. De commodificering van het nieuws – content als pure handelswaar – leidt tot een verschuiving in doelstellingen van nieuwsorganisaties. Uitgevers gooien het kind met het badwater weg door hun drastische bezuinigen. Terwijl de [...]
11. Bescherm freelancers
Het percentage freelancers onder de journalisten is de laatste jaren enorm gegroeid, mede als gevolg van de redactionele bezuinigingen. De positie van deze freelancers – bekende namen uitgezonderd – is minder autonoom en beschermd dan die van de redacteuren. Hun juridische positie is fragiel omdat ze geen deel uitmaken van een organisatie, omdat er geen [...]
12. Meer transparantie
De media en de journalisten als beroepsgroep kampen met een gestaag afnemend vertrouwen. Om die trend te keren is meer transparantie en verantwoording over de gehanteerde werkwijze nodig. Meer transparantie en verantwoording getuigen van zelfvertrouwen en werken tegen de toenemende invloed van pr en voorlichting, die er belang bij hebben dat het publiek geen zicht [...]
13. Metajournalistiek
De journalistiek die zich toelegt op het blootleggen van juist de mechanismen achter het nieuws, wordt metajournalistiek genoemd. Metajournalistiek zoals bijvoorbeeld Joris Luyendijk die bedrijft in zijn boeken, kan niet altijd op steun uit de beroepsgroep zelf rekenen. Maar van een beroep dat zich richt op de transparantie van informatie in de samenleving zou toch [...]
14. Meer kritische reflectie
Onderdeel van een meer professionele houding ten opzichte van pr en voorlichting is de bereidheid van journalisten om kritisch naar het eigen functioneren te kijken. Maar al te vaak wordt kritiek op de journalistiek afgedaan als een aanval op de persvrijheid. Veel journalisten leggen de verantwoordelijkheid voor de huidige crisis in de journalistiek liever op [...]
15. Herijken van de positie van journalistiek
Niet alleen economisch, ook maatschappelijk gezien zit de journalistiek al enige tijd in zwaar weer. Het vertrouwen in de media lijkt te zijn geslonken. Tegelijk is iedereen ervan overtuigd, dat serieuze onafhankelijke journalistiek onontbeerlijk is. Bij iedere crisis weer blijkt zij een cruciale rol te vervullen, en weet het publiek de weg naar deze media [...]
16. De vergeten aanbeveling
Missen we nog iets? Suggesties?
Gevaarlijk Spel is een onderzoek naar de verhouding tussen de journalistiek en de pr- en communicatiesector. Uitgangspunt vormen de norm die de professionele journalistiek zichzelf stelt: het streven naar onafhankelijkheid.
Recente reacties